„Piński Przegląd Diecezjalny”

  1. Diecezja pińska

 

Po ustanowieniu granicy pomiędzy Rzeczpospolitą a Rosją Sowiecką reaktywowana w 1917 r. diecezja mińska znalazła się po obu stronach kordonu. W graniach Polski w całości lub częściowo znajdowało się 8 dekanatów z 53 parafiami, a na terytorium Białoruskiej SRR – 7 dekanatów z 57 parafiami. Prowizoryczną siedzibą biskupa mińskiego został Nowogrodek, znajdujący się w granicach Rzeczpospolitej.

Stan tymczasowy trwał do czasu podpisania konkordatu pomiędzy Rzeczpospolitą a Stolicą Apostolską 10 II 1925 r. Na mocy jego postanowień do pozostałej w granicach państwa polskiego części diecezji mińskiej dołączono fragment diecezji wileńskiej, tworząc diecezję pińską. W nowej diecezji z diecezji mińskiej znalazło się 68 parafii z dekanatów: Baranowicze (7 parafii), Lachowicze (4 parafie), Łuniniec (9 parafii), Nieśwież (7 parafii), Nowogrodek (8 parafii), Pińsk (11 parafii), Stołowicze (7 parafii), Stołpce (4 parafie) oraz Raków (7 parafii). Z diecezji wileńskiej do diecezji pińskiej odłączono 59 parafii z dekanatów: Bielsk (9 parafii), Brańsk (9 parafii), Brześć (9 parafii), Drohiczyn (13 parafii), Kobryń (7 parafii), Prużana (7 parafii), Słonim (3 parafie), Wiszniew (2 parafie). Diecezja licząca 50 000 km2 rozciągała się na obszarze trzech województw: poleskiego, nowogrodzkiego i białostockiego.

W okresie międzywojennym dokonano kilku zmian podziału administracyjnego, dostosowując go do nowej sieci parafialnej i uwidaczniających się potrzeb duszpasterskich. W 1926 r. zmieniono nazwę dekanatu Raków na dekanat Iwieniec. Rok później powołano do istnienia dekanat Ciechanowiec. W 1935 r. powstał dekanat Janów, wydzielony z dekanatu pińskiego. W 1938 r. erygowano dekanat Stolin, dzieląc dekanat Łuniniec. Przez wybuchem II wojny światowej diecezja pińska liczyła 133 parafie, 28 filii i 136 kaplic zorganizowanych w 19 dekanatach.

W nowej diecezji brakowało wszystkich koniecznych do administrowania instytucji. W 1925 r. utworzono najpotrzebniejsze z nich: wyższe i niższe seminarium duchowne i kurię. Wyższe seminarium duchowne zostało zorganizowane w klasztorze pofranciszkańskim w Pińsku jako kontynuacja mińskiego seminarium duchownego działającego uprzednio w Nowogródku. Niższe seminarium duchowne wznowiło swoje działanie w Nowogródku (w 1928 r. zostało przeniesione do Drohiczyna n. Bugiem). Rok później erygowano Sąd Biskupi, a kurię podzielono na mniejsze jednostki organizacyjne (Wydział Społeczny, Diecezjalny Instytut Akcji Katolickiej, Komisja Administracyjna, Komisja Liturgiczna, Komisja Artystyczno-Architektoniczna, Komisja „Consilium a Vigilantia”). W sierpniu 1927 r. papież Pius XI bullą „Ad perpetuam rei memoriam” erygował kapitułę katedralną w Pińsku. Kapituła składała się z 4 prałatur, 8 kanonii gremialnych i 4 kanonii honorowych. Uroczysta instalacja kapituły miała miejsce 1 V 1927 r.

Pierwszym ordynariuszem diecezji mianowano dotychczasowego biskupa mińskiego Zygmunta Łozińskiego. Rządził on diecezją od 28 X 1925 r. aż do śmierci 26 III 1932 r. Jego następcą został mianowany ks. Kazimierz Bukraba, proboszcz i dziekan z Brześcia nad Bugiem. Formalnie sprawował władzę od 28 VIII 1932 r. aż do śmierci 7 XI 1946 r. Faktycznie przestał sprawować rządy 15 XI 1939 r. Z powodu załamania nerwowego opuścił wówczas Pińsk i udał się na leczenie do Lwowa. Od 1933 r. diecezja pińska miała biskupa pomocniczego. Był nim ks. Karol Niemira, proboszcz parafii p.w. św. Augustyna w Warszawie. Pod koniec 1939 r. został zmuszony przez Rosjan do wyjazdu do Generalnego Gubernatorstwa. Nigdy do diecezji nie powrócił.

Przez cały okres międzywojenny diecezja borykała się z brakiem księży. W 1925 r. w duszpasterstwie było zatrudnionych 154 kapłanów. Sytuacja uległa stopniowej poprawie dopiero w latach 30. Było to spowodowane napływem większej liczby kandydatów do pińskiego seminarium duchownego. Katalogi diecezji wykazywały, że w 1932 r. do diecezji inkardynowanych było 199 duchownych, w 1935 r. – 200, w 1938 r. – 226.

Liczba wiernych zamieszkujących diecezję pińską przez cały okres dwudziestolecia nie uległa znacznym zmianom. Według spisów kościelnych w 1925 r. na terenie diecezji mieszkało 286 505 katolików, w tym 283 505 obrządku łacińskiego i 2 700 obrządku bizantyjsko-słowiańskiego. W ostatnim roku istnienia diecezji katalog diecezji wyliczał 313 713 wiernych, w tym 307 823 obrządku łacińskiego i 5 890 obrządku wschodniego. Trzeba jednak zaznaczyć, że liczba wiernych wykazywana w corocznych katalogach diecezji w rzeczywistości była większa. Państwowe spisy mieszkańców z lat 1921 i 1931 podawały wyższą liczbę katolików zamieszkujących ten teren. Według danych z 1921 r. mieszkało tam 282 101 katolików, a z 1931 r. – 303 356.

 

  1. „Piński Przegląd Diecezjalny”

 

W 1925 r. rozpoczęto wydawanie w Nowogródku urzędowego pisma diecezji mińskiej, tj. „Miesięcznika Diecezji Mińskiej”. Siedem pierwszych numerów (w jednym zeszycie) wydano w Nowogródku w drukarni kurialnej, ósmy w tejże drukarni przeniesionej do Pińska. Ze względu na wejście w życie postanowień konkordatowych od 1926 r. pismo zmieniło tytuł na „Miesięcznik Diecezji Pińskiej” i kontynuowało numerację rocznikową. Pierwsze siedem numerów drugiego rocznika wydrukowano w warszawskiej Drukarni Jana Świętońskiego i Ski, kolejne w drukarni diecezjalnej w Pińsku (jeden zeszyt). Redaktorem tych numerów był ks. Władysław Zygmunt Pawłowski.

Od kolejnego roku pismo zmieniło nazwę na: „Piński Przegląd Diecezjalny”. Numery rocznika trzeciego (1927) i czwartego redagował p. Roman Kreczmar. W 1929 i 1930 r. pismo miało dwie edycje: A – pismo urzędowe, B – pismo nieurzędowe. Od numeru 2/3 z 1929 r. obydwa wydania prowadził ks. Adam Suchwałko. W 1930 r. za wydanie urzędowe odpowiadał sekretarz kurii, a za wydanie nieurzędowe Roman Kreczmar. W Siódmym roku wydanie (1931) zdecydowano się połączyć działy urzędowy i nieurzędowy w jednym zeszycie. Redaktorem całości został ks. Jan Zieja, a od ostatniego numeru 1937 r. ks. Henryk Humnicki. Kolejna zmiana redaktora nastąpiła od numeru 5 z 1933 r. Za przygotowanie pisma odpowiadał ks. Michał Rutkowski. Ostatnim redaktorem został ks. Bronisław Kiełbasa. Jego nazwisko figuruje w stopce pisma od nr 4 z 1938 r. do nr 4 z 1939 r.

Przeciętna objętość pisma wynosiła 20 stron. Podobnie jak w innych tego typu czasopismach zamieszczano w nim akta Stolicy Apostolskiej, zarządzenia kurii diecezjalnej i ordynariusza, kronikę diecezjalną, a w dziele nieurzędowym – artykuły historyczne i teologiczne, materiały folklorystyczne oraz sprawozdania z pracy Akcji Katolickiej.

 

Bibliografia

 

Elenchus ecclesiarum et cleri dioecesis Pinskensis pro Anno Domini 1926-1932, Pinsci 1925-1932.

Kościół w Rosji i na Białorusi w relacjach duszpasterzy (1892-1926), opr. M. Radwan, Kraków 1999.

Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej w R. P. 1933-1939, Pińsk 1933-1939.

 

Artykuły do procesu informacyjnego o cnotach, opinii świętości i cudach sługi Bożego Zygmunta Łozińskiego biskupa pińskiego (1870-1932), Drohiczyn n Bugiem 1954.

Borowski E., Wyższe Seminarium Duchowne Diecezji Pińskiej 1925-1939, Drohiczyn n. Bugiem 2000.

Czeczott W., Dyecezya mińska i jej pasterz biskup Zygmunt Łoziński, Wilno 1925.

Hałaburda M., Spis kościołów i duchowieństwa diecezji pińskiej (1926-1939), cz. V, t. 1: Hierarchia kościelna, instytucje diecezjalne, księża przybywający na studiach, katecheci; t. 2: Kościoły parafialne, filialne i kaplice. Duchowieństwo parafialne, Kraków 2014.

Kumor B., Granice metropolii i diecezji polskich (968-1939), ABMK, t. 22 (1971), s. 320-401.

Maliszewski E., Przewodnik po guberni mińskiej, Warszawa 1919.

Maliszewski E., Przewodnik po guberni wileńskiej, Warszawa 1919.

Marczak M., Przewodnik po Polesiu, Brześć n. Bugiem 1935.

Petrani A., Ks. Kazimierz Bukraba biskup ordynariusz piński (1885-1946), „Nasza Przeszłość” 37 (1972), s. 225-226.

Rewieńska W., Miasta i miasteczka w północno-wschodniej Polsce, Wilno 1938.

Rouba N., Przewodnik po Litwie i Białejrusi, Wilno 1909.

Rozanow M., Powiat prużański. Szkic historyczny, Lublin 2011.

Sługa Boży Biskup Zygmunt Łoziński. W Trosce o Kościół i Ojczyznę, red. S. Mazur i T. Syczewski, Drohiczyn 2011.

Szpoper D., Diecezja mińska pod rządami biskupa Zygmunta Łozińskiego, [w:] Kościół a państwo na pograniczu polsko-litewsko-białoruskim. Źródła i stan badań, red. M. Kietliński, K. Sychowicz, W Śleszyński, Białystok 2005, s. 232-249.

Szukiewicz J., Przewodnik turystyczny po wileńszczyźnie i nowogródczyźnie, Wilno 1934.